Labirent konu anlatımı

Labirent soruları nedir?

Labirent; görsel tarama, planlama ve dikkat becerilerini çalıştıran bir soru tipidir; zekâ testlerinde ve BİLSEM'e hazırlık materyallerinde sık karşılaşılır. Soruda üstte A, B ve C diye işaretlenmiş üç giriş vardır. Labirentin alt duvarındaki tek açıklığın önünde de bir hedef durur: peynir, havuç, kek, yıldız, çiçek ya da balık.

Soru hep aynıdır: “Hangi girişten girersek havuca (ya da peynire, keke…) ulaşırız?” Yalnız bir girişin yolu hedefe varır; öbür girişlerin yolları çıkmazlarda biter. Çocuk doğru yolu ararken şu becerileri birlikte kullanır:

• Görsel tarama: Duvarların arasındaki koridorları gözüyle izlemek.
• Planlama: Nereden başlayacağına karar vermek: girişten mi, hedeften mi?
• Dikkat ve sabır: Dönemeçlerde yolu kaybetmeden ilerlemek.
• Eleme: Çıkmaza giren yolları hatırlayıp bir daha denememek.

BilsemNova uygulamasında kolay, orta ve zor olmak üzere üç seviyede toplam 90 labirent sorusu var. Kolay labirentler 8 sütun ve 6 sıradan, orta labirentler 10×7, zor labirentler 12×8 kareden oluşur. Sorular 1. sınıf soru bankasında yer alır; 2 ve 3. sınıf öğrencileri de aynı labirentleri çözer.

Beş temel kural

Labirentte şansa yer yoktur: doğru yol, duvarların arasından kesintisiz giden tek yoldur. Aşağıdaki beş kural bu yolu hızlı ve hatasız bulmayı sağlar.

Kolay labirentler (8×6)

Kolay labirentler 8 sütun ve 6 sıradan oluşur; doğru yol çoğunlukla 20 kare kadardır. Bu seviyede girişlerden başlamak da işe yarar; yine de hedeften geriye çalışmayı şimdiden alışkanlık hâline getirmek, büyük labirentlerde çok zaman kazandırır.

Örnek 1

Havuca giden yol: çıkmazları ele

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Havuç, alt duvarın ortasına yakın bir açıklığın önünde. Önce girişlerin hemen altına bakalım.
2. C girişinden girince yalnız bir kare sağa gidilebiliyor; altı ve yanı duvar. C hemen elenir.
3. A girişinin yolu sol kenardaki kapalı bir bölmeye iner ve orada biter; bu bölmeden havuca açılan bir kapı yok.
4. Havuçtan geriye doğru izleyelim: yol kısa zikzaklarla yukarı çıkar ve B girişine varır.

C hemen kapanıyor, A sol bölmede çıkmaza varıyor. Doğru cevap B.

Örnek 2

Yıldıza giden yol: hedeften geriye

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Yıldız, alt duvarın ortasına yakın bir açıklığın önünde. Yıldızdan labirente girip geriye doğru gidelim.
2. Yol bir kare sağa geçip yukarı çıkar, ters bir U çizerek aşağı iner, sonra sola döner.
3. Sol kenardaki uzun koridora varınca dümdüz yukarı çıkar: bu koridorun ucu A girişidir.
4. B ile C girişleri içeride birbirine bağlıdır: B'den giren, dolaşıp C'den dışarı çıkar; yıldıza inen bir yolları yoktur.

B ve C birbirine bağlı ama yıldıza varmıyor. Doğru cevap A.

Orta labirentler (10×7)

Orta labirentler 10 sütun ve 7 sıradan oluşur; doğru yol çoğunlukla 30 kare kadardır ve daha çok dönemeç içerir. Bu seviyede hedeften geriye çalışmak ve çıkmazları işaretlemek belirgin şekilde zaman kazandırır.

Örnek 3

Yıldıza giden kısa yol

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Önce girişlerin altına bakalım: C'nin hemen altı ve yanları kapalı, bu giriş ilk karede biter.
2. B girişinden girince sağdaki büyük bölüme varılır. Bu bölümde çok sayıda koridor ve çıkmaz var ama hiçbiri yıldızın önündeki açıklığa inmiyor.
3. Yıldızdan geriye doğru gidelim: yol sola döner, sol kenar boyunca kısa zikzaklarla yukarı çıkar ve A girişine varır.
4. Hedeften başlamak burada büyük zaman kazandırır: B'nin büyük bölümünü dolaşmaya gerek kalmaz.

C hemen kapanıyor, B sağdaki bölümde çıkmazlara varıyor. Doğru cevap A.

Örnek 4

Keke giden uzun yol

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Kek, alt duvarın sol tarafındaki açıklığın önünde. Kekten geriye doğru gidelim.
2. Yol yukarı çıkıp ters bir U çizer, sonra en alttaki uzun koridordan sağa gider.
3. Sağ kenarda zikzaklar çizerek yukarı tırmanır; en üstte sola döner ve C girişine varır.
4. A ve B girişlerinin yolları üst kısımdaki küçük bölmelerde dolaşır ve çıkmazlarda biter.

A ve B üstteki bölmelerde kalıyor. Doğru cevap C.

Zor labirentler (12×8)

Zor labirentler 12 sütun ve 8 sıradan oluşur; doğru yol 40 kareyi geçebilir ve pek çok dönemeç içerir. Bu seviyede kuralları birlikte kullanmak gerekir: önce hemen kapanan girişleri eleyin, sonra hedeften geriye doğru izleyin.

Örnek 5

Çiçeğe giden yol: önce kapanan girişler

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. A girişinden girince üst sırada yalnız iki kare sağa gidilebiliyor, sonra yol kapanıyor. A hemen elenir.
2. C girişinin yolu da kısa bir kıvrımdan sonra sağ üstteki küçük bölmede çıkmaza varır.
3. Geriye yalnız B kaldı. Yine de kontrol edelim: çiçekten geriye doğru gidince yol sola kıvrılır, sol kenardan yukarı çıkar, üst sıralarda sağa doğru dolanır ve B girişine varır.

A ve C birkaç adımda kapanıyor. Doğru cevap B.

Örnek 6

Peynire giden yol: hedeften geriye

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Peynir, alt duvarın sağ tarafındaki açıklığın önünde. Peynirden geriye doğru gidelim.
2. Yol önce yukarı çıkıp ortadaki bir koridordan sola uzanır, sonra sol alttaki dolambaçlı bölümde birkaç kez aşağı yukarı kıvrılır.
3. Sol kenara varınca oradaki koridordan yukarı çıkar ve A girişine ulaşır.
4. B girişinin yolu üst ortadaki, C girişinin yolu sağ kenardaki bölmede dolaşır; ikisi de çıkmazla biter.

B ve C kendi bölmelerinde çıkmaza varıyor. Doğru cevap A.

Örnek 7

Balığa giden yol

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Balık, alt duvarın sol tarafındaki açıklığın önünde. A girişinin yolu sol kenardaki dar koridorlarda kalır; B girişinin yolu üst taraftaki bölmede çıkmaza varır.
2. Balıktan geriye doğru gidelim: yol yukarı çıkar, sonra alt sıralarda aşağı yukarı dalgalanarak sağa doğru uzanır.
3. Sağ tarafa varınca yukarı tırmanır, üstte sola döner ve birkaç dolambaçtan sonra C girişine ulaşır.

A ve B kendi bölmelerinde kalıyor. Doğru cevap C.

5 adımda çözüm yöntemi

Her labirent sorusunda aynı sırayı izlemek hem hızı hem doğruluğu artırır:

1. Hedefi ve çıkışı bul. Hedefin hemen üstündeki açıklık, labirentin tek çıkışıdır.
2. Girişlerin altına bak. İlk birkaç karede kapanan girişleri hemen ele.
3. Hedeften geriye doğru izle. Çıkıştan labirente gir ve yolu adım adım geriye takip et.
4. Yol ayrımlarında dikkatli ol. Bir kol çıkmaza varırsa son ayrıma dön, öbür kolu dene ve çıkmazı işaretle.
5. Vardığın girişi kontrol et. Yol bir girişe ulaşınca aynı yolu bu kez girişten hedefe doğru bir kez daha izle.

Çeldirici tuzakları ve sık yapılan hatalar

Labirentte yanlış girişler de doğru girişe çok benzer: hepsi içeriye açılır, bazıları uzun süre ilerler. En sık yapılan hatalar:

• En yakın giriş tuzağı: Hedefin üstüne en yakın giriş doğru sanılır. Oysa uygulamadaki labirentlerin çoğunda doğru yol uzaktaki bir girişten dolanarak gelir.
• Duvardan geçmek: Gözle izlerken ince bir duvar çizgisinin üstünden atlanır.
• Yolu kaybetmek: Uzun koridorlarda ya da dönemeçlerde göz yandaki koridora kayar.
• Başka girişe çıkan yol: Uzun bir yol bulunca sevinip, bu yolun hedefe değil başka bir girişe çıktığı gözden kaçar.
• Acele etmek: İlk denenen girişin yolu biraz ilerleyince doğru sanılır; yol sonuna kadar izlenmez.

Evde nasıl çalışılır?

Labirent becerisi kâğıt-kalem oyunlarıyla ve günlük hayattaki yol bulma oyunlarıyla kolayca gelişir.

• Kalemle labirent: Çocuk dergilerindeki ya da yazdırılmış basit labirentleri önce parmakla, sonra kurşun kalemle çözün. Kolaydan zora doğru ilerleyin.
• Kendi labirentini çiz: Kareli kâğıda birlikte küçük bir labirent çizin; bir giriş hedefe gitsin, öbürleri çıkmazda bitsin. Sonra çocuk çizdiği labirenti size çözdürsün.
• Evde yol bulma: Yastık ve sandalyelerle salonda bir parkur kurun ya da bir oyuncağı saklayıp “Kapıdan oraya nasıl gideriz?” diye rotayı tarif ettirin.
• Süre: Haftada birkaç kez 10-15 dakika yeterlidir. Süre tutmayın; önce doğru, sonra hızlı çözmek önemlidir.

Alıştırmalar

Aşağıdaki 8 labirenti çocuğunuzla birlikte çözün. Her sorunun altındaki düğmeyle cevabı ve kısa açıklamasını görebilirsiniz.

1. Alıştırma 1

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Kekten geriye doğru gidince yol sağa, sonra kısa kıvrımlarla yukarı çıkarak C girişine varır. A sol üstteki, B üst ortadaki küçük bölmede çıkmaza girer.

2. Alıştırma 2

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. A sol üstteki, C sağ üstteki küçük bölmede kapanır. Çiçekten geriye doğru gidince yol sağa doğru kıvrılır, sonra yukarı çıkıp B girişine varır.

3. Alıştırma 3

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. B girişinin yolu birkaç kare sonra kapanır; C'ninki sağ taraftaki bölmede dolaşıp çıkmaza varır. Yıldızdan geriye doğru gidince yol sola uzanır, sonra yukarı çıkıp A girişine varır.

4. Alıştırma 4

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. A sol kenardaki, B ortadaki bölmede çıkmaza varır. Balıktan geriye doğru gidince yol alt sıralarda sağa doğru dalgalanır, sağ kenardan yukarı çıkar ve üstte sola dönerek C girişine varır.

5. Alıştırma 5

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. C girişi üst sıradaki üç karelik koridorda kapanır; A'nın yolu soldaki dar koridorda çıkmaza varır. Havuçtan geriye doğru gidince yol zikzaklarla yukarı çıkıp B girişine varır.

6. Alıştırma 6

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. B ile C girişleri içeride birbirine bağlıdır: B'den giren, dolaşıp C'den çıkar ama yıldıza inemez. Yıldızdan geriye doğru gidince yol birkaç kez kıvrılarak sola ve yukarı ilerler, A girişine varır.

7. Alıştırma 7

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. A sol üstteki, C sağ taraftaki bölmede çıkmaza varır. Havuçtan geriye doğru gidince yol sol kenardan yukarı çıkar, sağa doğru dalgalanarak alt sıralara iner, sağ altta yukarı döner ve B girişine varır.

8. Alıştırma 8

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. A ile B girişleri sol üstte birbirine bağlıdır ve çıkmazla biter. Kekten geriye doğru gidince yol sol tarafta kıvrılıp alttaki koridordan sağa gider, sağ kenardan yukarı çıkar ve C girişine varır.