Dikkat Soruları konu anlatımı

Dikkat soruları nedir?

Dikkat soruları, çocuğun kalabalık bir görüntüde istenen şeyi seçip ötekileri görmezden gelme becerisini ölçer. Zekâ testlerinde ve BİLSEM'e hazırlık materyallerinde sık görülen bir soru tipidir. Görüntü bazen bir resim dizisi, bazen de hayvanlarla, çiçeklerle, taşıtlarla dolu bir sahnedir.

Sorular kısa ve nettir: “Kaç tane…?”, “Hangisinden en az var?”, “Hangisi iki kez var?”, “Bu sıraya uymayan hangisi?” Çocuk bu sırada şu becerileri birlikte kullanır:

• Seçici dikkat: Sorunun istediği türü ve rengi ayırmak, süs öğelerini saymamak.
• Sistemli tarama: Resmi belli bir sırayla gezip hiçbir şeyi atlamamak.
• Sayma ve karşılaştırma: Grupları saymak; toplamı, farkı ve katı bulmak.
• Görsel bellek: Birkaç saniye gösterilen resimleri ve sıralarını akılda tutmak.

BilsemNova uygulamasında 1, 2 ve 3. sınıf için ayrı ayrı 720'şer, toplam 2160 dikkat sorusu var. Sorular kolay, orta ve zor olmak üzere üç seviyededir. 1. sınıfta 3, 2 ve 3. sınıfta çoğunlukla 4 şık bulunur; doğru-yanlış sorularında iki şık vardır. Resim dizisi sorularının bir bölümünde görsel 3 saniye gösterilip kapanır.

Altı temel kural

Dikkat sorularında hız değil düzen kazandırır. Aşağıdaki altı kural, uygulamadaki dikkat sorusu türlerinin hepsinde işe yarar.

Resim dizisi soruları

Bu sorularda resimler bir ızgarada ya da tek sırada dizilir. Çocuk bir gruba ait olanları sayar, iki kez görüneni bulur ya da sırayı bozanı yakalar.

Örnek 1

Yalnız meyveleri say

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Soru yalnız meyveleri soruyor. Izgarada dokuz resim var; hepsi meyve değil.
2. Soldan sağa, satır satır tarayalım. Üst sırada muz ve portakal meyvedir; buğday başağı meyve değildir.
3. Orta sırada nar ve erik meyvedir; kökleriyle çizilmiş fidan meyve değildir. Alt sırada şeftali, çilek ve muz meyvedir.
4. Toplam: 2 + 2 + 3 = 7 meyve. Muz iki kez çizilmiş; iki ayrı resim olduğu için iki kez sayılır.

9 bütün resimleri, 8 buğday ya da fidanla birlikte saymaktır; 6 ikinci muzu atlamaktır. Doğru cevap C.

Örnek 2

Sıraya uymayan resim

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Dizide altı resim var: tren yolu, arı, tren yolu, köpek balığı, tren yolu, arı.
2. Düzeni bulalım: tren yolu ve arı sırayla tekrar ediyor (tren yolu, arı, tren yolu, arı…).
3. Dördüncü sırada arı olmalıydı; orada köpek balığı var. Düzeni bozan resim bu.

Tren yolu (A) ve arı (C) düzenin parçasıdır, ikisi de yerinde tekrar ediyor. Doğru cevap B.

Örnek 3

Kalabalıkta iki kez görünen

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Izgarada 20 resim var; hepsini birbiriyle karşılaştırmak uzun sürer. Bunun yerine şıklardan başlayalım.
2. Göz resmini arayalım: yalnız bir kez var. Denizaltı ve ağaç da birer kez var.
3. Beyaz güvercini arayalım: üst sırada soldan 3. ve ikinci sırada soldan 4. resim. Güvercin iki kez var.

Göz (A), denizaltı (B) ve ağaç (C) resimde yalnız bir kez görünüyor. Doğru cevap D.

Sahne soruları: say ve karşılaştır

Sahne sorularında bir bahçe, deniz, gökyüzü ya da kar manzarası çizilir. Sorular yalnız saymayı değil; renk ile türü birlikte aramayı, grupları karşılaştırmayı ve toplam, fark, kat hesaplarını da içerir.

Örnek 4

Hem kırmızı hem çiçek

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Soru iki şey istiyor: hem kırmızı hem çiçek olanlar.
2. Sahnede kırmızı çiçeklerin yanında sarı ve mor çiçekler, pembe kelebekler ve iki kırmızı uğur böceği var.
3. Kırmızı çiçekleri soldan sağa sayalım: 1, 2, 3, 4, 5. Uğur böcekleri kırmızıdır ama çiçek değildir; sarı ve mor çiçekler de sayılmaz.
4. İkinci sayım da 5 çıkıyor: cevap 5.

6 bir uğur böceğini, 7 iki uğur böceğini de saymaktır. Doğru cevap C.

Örnek 5

En az hangisinden var?

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Gökyüzünde arılar, kelebekler ve uçurtmalar var. Önce her türü ayrı sayalım.
2. Arılar: 6. Kelebekler: 6. Uçurtmalar: 2.
3. Soru en az olanı soruyor: uçurtmalar yalnız 2 tane.

Arı (A) ve kelebek (B) 6'şar tane; ikisi de en çok olanlardır. Doğru cevap C.

Örnek 6

Birebir eşleştir, artanı say

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Soru arıları ve büyük çiçekleri soruyor. Büyük çiçekler mor çiçeklerdir; küçük sarı çiçekler ve kelebekler bu soruya girmez.
2. Arıları sayalım: 4. Büyük mor çiçekleri sayalım: 5.
3. Her arıyı bir çiçeğe eşleştirelim: 4 çiçek dolar, 1 çiçek boş kalır. Bu, 5 − 4 işlemidir.

5 yalnız çiçeklerin sayısıdır; 9 arılarla çiçekleri toplamaktır. Doğru cevap A.

Kısa süre gösterilen sorular

Resim dizisi sorularının bir bölümünde görsel 3 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir: “Soldan 3. resim hangisiydi?”, “Hangisi resimde yoktu?”, “Yan yana iki kez geçen hangisiydi?” gibi. Bu sorular dikkatle birlikte kısa süreli görsel belleği de çalıştırır.

Örnek 7

Soldan 3. resim

Uygulamada bu görsel 3 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 3 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

Uygulamada bu görsel 3 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 3 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Resim kapanmadan önce sıra içinden söylenir: sandık, inek, eldiven, tef, traktör, yoğurt.
2. Soru soldan 3. resmi soruyor. En soldan saymaya başlayalım: 1 sandık, 2 inek, 3 eldiven.
3. Cevap eldiven.

Tef (A) 4., yoğurt kasesi (B) 6., sandık (D) 1. sırada. Doğru cevap C.

5 adımda çözüm yöntemi

Her dikkat sorusunda aynı sırayı izlemek hem hızı hem doğruluğu artırır:

1. Soruyu iki kez oku. Ne aranıyor: tür mü, renk mi, yer mi? En çok mu, en az mı? Toplam mı, fark mı?
2. Aranacak şeyi belirle. Ölçüte uyanları seç; süsleri ve benzeyen ama farklı olanları ele.
3. Sistemli tara. Soldan sağa, satır satır ilerle; saydığını işaretle.
4. Gerekirse işlem yap. Topla, eşleştirip farkı bul ya da gruplara ayırıp katını bul.
5. İkinci kez kontrol et. Sayımı tekrarla, sonra şıklara bak.

Çeldirici tuzakları ve sık yapılan hatalar

Yanlış şıklar rastgele değildir; çoğu belirli bir dikkat hatasını yakalamak için konur. En sık karşılaşılanlar:

• Hepsini saymak: “Kaç meyve?” sorusunda bütün resimleri, “Kaç turuncu balık?” sorusunda bütün balıkları saymak.
• Rengi tutup türü kaçırmak: Kırmızı çiçekleri sayarken kırmızı uğur böceklerini de saymak.
• Süsü saymak: Güneşi, bulutları, otları ya da ağaçları aranan nesne sanmak.
• Tekrarı atlamak: Aynı resim iki kez çizildiğinde birini saymamak.
• İşlemi karıştırmak: Fark sorulan yerde toplamı, kat sorulan yerde farkı seçmek.
• En çok ile en azı karıştırmak: Soruyu sonuna kadar okumadan en göze batan türü seçmek.
• Yanlış yönden saymak: “Soldan 3.” sorusunda sağdan saymaya başlamak.

Evde nasıl çalışılır?

Dikkat, günlük hayattaki küçük oyunlarla kolayca çalışılır. Kısa ve düzenli oturumlar en iyi sonucu verir.

• Masa üstü sayma: Masaya 10-15 karışık oyuncak, meyve ya da düğme koyun. “Kaç tane kırmızı var?”, “Kaç tane hayvan var?” diye sorun; çocuk parmağıyla göstererek saysın.
• Kitap sayfası avı: Resimli bir kitap sayfasında “Kaç kuş var? Hangisinden en çok var?” diye sorun. Önce tahmin, sonra sayım.
• 3 saniye oyunu: 4-5 nesneyi bir sıraya dizin, 3 saniye gösterip bir bezle örtün. “Soldan 2. neydi?”, “Hangisi yoktu?” diye sorun. Başarılı olunca nesne sayısını artırın.
• Dizi bozma: Kaşık, çatal, kaşık, çatal… diye bir dizi kurun, bir yerini değiştirin; çocuk bozulan yeri bulsun. Sonra rolleri değiştirin.
• Süre: Günde 5-10 dakika yeterli. Çocuk yorulduğunda bırakın; dikkat çalışması kısa tutulunca daha verimli olur.

Alıştırmalar

Aşağıdaki 8 soruyu çocuğunuzla birlikte çözün. Her sorunun altındaki düğmeyle cevabı ve kısa açıklamasını görebilirsiniz.

1. Alıştırma 1

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Resimlerde 4 hayvan, 6 meyve ve 2 taşıt var. En az olan grup taşıtlardır: uçak ve polis arabası, yani 2 tane.

2. Alıştırma 2

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Sahnede 4 mavi ve 3 turuncu balık var; yalnız turuncular sayılır: 3. Denizanaları ve yengeçler balık değildir.

3. Alıştırma 3

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Sahnede yusufçuklar ve kurbağalar var, ama suda hiç balık yok. Cevap balık.

4. Alıştırma 4

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Karda 4 penguen ve 2 tavşan var: 4 − 2 = 2. Gökyüzündeki kuşlar bu soruya girmez; 6 ise toplamdır.

5. Alıştırma 5

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: D. Sandalye hem üst sırada hem orta sırada, ikisinde de ortada duruyor: iki kez var. Fidan, kızgın domates ve güvercin birer kez var.

6. Alıştırma 6

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Sahnede 2 kırmızı ve 6 mor çiçek var. Mor çiçekleri ikişerli ayırınca 3 grup çıkar: 3 katı. Küçük sarı çiçekler sayılmaz.

7. Alıştırma 7

   

   Uygulamada bu görsel 3 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 3 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Resimde iki balık, tavşan, timsah, ıstakoz ve inek vardı. Ayı yoktu; şıklardaki balık, ıstakoz ve inek resimdeydi.

8. Alıştırma 8

   

   Uygulamada bu görsel 3 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 3 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: D. Sıra: kurbağa, örümcek, balık, timsah, kurt, kurt, buzlu çay. Yan yana iki kez geçen tek resim kurt.