Şekil Tamamlama konu anlatımı

Şekil tamamlama soruları nedir?

Şekil tamamlama, görsel-uzamsal düşünmeyi ve dikkati ölçen klasik bir soru tipidir; zekâ testlerinde ve BİLSEM'e hazırlık materyallerinde sık karşılaşılır. Görselde bir resim ya da desenli bir şekil vardır ve bir parçası eksiktir. Boşluk, beyaz bir kareyle ya da kesikli çizgiyle gösterilir.

Soru çoğunlukla “Eksik parça hangisidir?” diye sorulur. Bazı sorularda yarım bir şeklin öbür yarısı (“Şeklin diğer yarısı hangisidir?”) ya da iki parçanın birleşince oluşturacağı şekil (“Bu iki parça birleşince hangi şekil oluşur?”) istenir. Çocuk bu sırada şu becerileri birlikte kullanır:

• Parça-bütün ilişkisi: Bir parçanın bütünün neresine ait olduğunu görmek.
• Desen takibi: Şeritlerin, noktaların ve çizgilerin yönünü ve sırasını sürdürmek.
• Ayrıntıya dikkat: Kenardaki küçük bir kırılmayı ya da renk farkını fark etmek.
• Simetri: Yarım bir şeklin ayna görüntüsünü bulmak.

BilsemNova uygulamasında 1, 2 ve 3. sınıf için ayrı ayrı 375'er, toplam 1.125 şekil tamamlama sorusu var. 1. sınıfta üç, 2 ve 3. sınıfta dört şık bulunur. Sorular resim parçası, desenli şekil, şerit, pasta dilimi, simetri ve parça birleştirme gibi türlere ayrılır; her tür kolay, orta ve zor seviyede yer alır.

Beş temel kural

Şekil tamamlama sorularının hepsi aynı birkaç kurala dayanır. Bu kuralları bilen çocuk, ilk kez gördüğü bir soruda da neye bakacağını bilir.

Resim parçası soruları

Bu sorularda bir resmin küçük bir bölümü beyaz bir kareyle kapatılmıştır; şıklar aynı resmin farklı yerlerinden kesilmiş parçalardır. Hepsi aynı renklerde olduğu için birbirine benzer. Doğru parçayı bulmanın yolu, boşluğun kenarlarına bakmaktır.

Örnek 1

Kürek sapı parçada devam etmeli

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Boşluk kanonun sağ kenarında. Önce kenarlara değenleri bul: üst kenara kürek sapı, sağ kenara küreğin sarı palası değiyor; solda kanonun tahta gövdesi ve altındaki mavi gölge var.
2. Doğru parçada kürek sapı üst kenardan girip sağdaki palaya bağlanmalı; gövde ve gölge de kesilmeden sürmeli.
3. A'da sap, pala, gövde ve gölge boşluğun kenarlarında tam birleşiyor.

B'de kürek yok: sap boşluğun üst kenarında yarıda kalıyor. C kanonun kırmızı iç kısmından kesilmiş; renkler boşluğun çevresine uymuyor. Doğru cevap A.

Örnek 2

Gövde ve iniş ayağı birleşmeli

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Boşluk helikopter gövdesinin sağ alt kısmında. Sol kenarda gövdenin pembe alt kısmı ve turuncu şerit, alt kenarda iniş kızağına inen dikme görünüyor.
2. Doğru parçada pembe gövde ve şerit soldan devam etmeli; dikme de parçadan çıkıp aşağıdaki kızağa bağlanmalı.
3. D'de gövde, şerit ve dikme boşluğun çevresiyle kesintisiz birleşiyor.

A'da gri bir pervane kanadı ve pencere, B'de kuyruk pervanesi, C'de yine pervane kanadı var; bu parçalar resmin başka yerlerinden alınmış ve kenarlarda gövdeyle birleşmiyor. Doğru cevap D.

Desenli şekiller ve şeritler

Desenli sorularda boşluk bir dairenin, kalbin ya da gökkuşağının içinde olabilir; bazen de şeklin bir parçası verilir ve eksik parça istenir. Burada üç şeye birlikte bakılır: dış çizgi (şeklin kenarı parçanın neresinden geçiyor), desenin yönü ve renkler.

Örnek 3

Dış çizgi ve şeritler birlikte

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Boşluk dairenin sol alt kenarında; doğru parçanın sol altından dairenin kavisli dış çizgisi geçmeli.
2. Şeritler sarı ve sağa yatık (/). Parçadaki şeritler de aynı yöne yatık olmalı ve çevredeki şeritlerle aynı hizada sürmeli.
3. Zemin mor, şeritler sarı kalmalı.
4. B'de dış çizgi sol altta, şeritler sağa yatık ve renkler doğru.

A döndürülmüş: şeritler öbür yöne yatık, dış çizgi sol üstte. C'de dış çizgi sağda kalıyor; D'de renkler ters (sarı zemin, mor şerit). Doğru cevap B.

Örnek 4

Eksik parça, verilenin kopyası değildir

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Kesikli çizgi bütün şekli gösteriyor: büyük bir üçgen. Verilen parça onun tepesindeki küçük üçgen.
2. Eksik kalan yer, üçgenin alttaki geniş kısmıdır (yamuk): tabanı büyük üçgenin tabanı kadar geniştir.
3. Verilen parçadaki mavi-yeşil şeritler sağa yatık (/); eksik parçada da aynı yöne yatık olmalı.
4. A'daki yamuk doğru boyda ve şeritleri sağa yatık.

B verilen üçgenin kopyası, C'deki yamuk fazla küçük, D'de şeritler ters yöne yatık. Doğru cevap A.

Pasta, birleştirme ve simetri soruları

Bu üç türde boşluk yerine bir dilim, iki ayrı parça ya da yarım bir şekil verilir. Kural aynıdır: bütün, kesintisiz ve düzenli olmalıdır.

Örnek 5

Eksik dilim komşusu kadar

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Pasta 6 eşit dilime bölünmüş; sağdaki bir dilim eksik.
2. Eksik dilim de diğerleri kadar geniş olmalı: şıklardaki dilimleri boşluğun yanındaki mor dilimle karşılaştır.
3. A'daki dilim, pastadaki bir dilim kadar geniş.

B'deki dilim daha dar, C'deki daha geniş (köşesi dik, pastanın dörtte biri kadar). Doğru cevap A.

Örnek 6

Zikzaklar ortada kırılmaz

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. İki parçada da pembe zemin üzerinde turuncu zikzaklar var; parçalar birleşince tek bir dikdörtgen olur.
2. Birleşme çizgisinde zikzaklar kesintisiz sürmeli: soldaki parçada biten her zikzak, sağdakinde aynı yükseklikte devam etmeli.
3. Renkler de aynı kalmalı: zemin pembe, zikzak turuncu.
4. C tek parça bir dikdörtgen; zikzaklar ortada kırılmadan sürüyor.

A'da sağ yarının renkleri ters (turuncu zemin). B ve D'de parçalar hâlâ ayrı duruyor; B'de ayrıca sağ parçanın renkleri ters. Doğru cevap C.

Örnek 7

Kopyası değil, aynası

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Kesikli çizgi simetri ekseni: eksik yarı, verilen yarının ayna görüntüsü olmalı.
2. Verilen yarıda mor çatı eksene doğru yükseliyor; aynasında çatı eksenden sağa doğru alçalmalı.
3. Renkler aynı kalır: çatı mor, duvar kırmızı, kapı turuncu. Kapı kolu aynada da eksene yakın tarafa, yani kapının soluna geçer.
4. D'de mor çatı solda yüksek, duvar kırmızı ve kapı kolu solda.

A'da renkler değişmiş (mavi çatı, pembe duvar). B verilen yarının kopyası: çatısı yine sağa doğru yükseliyor. C'de çatı ile duvarın renkleri yer değiştirmiş. Doğru cevap D.

5 adımda çözüm yöntemi

Her şekil tamamlama sorusunda aynı sırayı izlemek hem hızı hem doğruluğu artırır:

1. Soruyu tanı. Boşluklu bir resim mi, yarım bir şekil mi, birleştirilecek iki parça mı, dilimli bir pasta mı?
2. Boşluğun çevresini oku. Kenarlara hangi çizgiler, renkler ve desenler değiyor?
3. Biçimi ve boyu kontrol et. Parça boşluğu tam dolduruyor mu? Dış çizgi doğru köşede mi?
4. Deseni ve yönü kontrol et. Şeritler aynı yöne yatık mı, renkler aynı mı? Simetride parça aynalanmış mı?
5. Şıkları ele. Rengi değişmiş, döndürülmüş, kopyalanmış ya da resmin başka yerinden alınmış parçaları çıkar.

Çeldirici tuzakları ve sık yapılan hatalar

Yanlış şıklar rastgele değildir; her biri belirli bir hatayı yakalamak için hazırlanır. En sık karşılaşılanlar:

• Başka yerden kesilmiş parça: Aynı resimden alındığı için renkleri tutar, ama kenarda çizgiler kırılır.
• Döndürülmüş parça: Deseni doğru görünür, ama şeritler ya da dış çizgi başka yöne döner.
• Ters yöne yatık şerit: Şeritler öbür yana yatıktır.
• Renkleri yer değiştirmiş parça: Zemin ile desenin renkleri takas edilmiştir.
• Boyu farklı parça: Biçimi doğru, ama boşluğa göre küçük ya da büyüktür.
• Aynalanmamış yarım: Simetri sorularında verilen yarının kopyası.
• Ayrı duran parçalar: Birleştirme sorularında parçaları arasında boşluk ya da çizgi kalmış şık.

Evde nasıl çalışılır?

Şekil tamamlama, evdeki basit malzemelerle kolayca çalışılabilir. Elle yapılan parça denemeleri, zihinde yerleştirme becerisini güçlendirir.

• Malzeme: Eski dergiler ya da kartpostallar, makas, karton ve renkli kalemler.
• “Kendi bulmacanı yap” oyunu: Bir dergi resminden kare bir parça kesin; bu parçayı, resmin başka yerlerinden kestiğiniz 2-3 benzer kareyle karıştırın. Çocuk önce yalnız bakarak doğru kareyi seçsin, sonra boşluğa koyup kontrol etsin.
• Şeritli kart: Kartona eğik şeritler çizin ve ortasından bir kare kesin. Kareyi bir kez doğru, bir kez döndürerek yerine koyun; farkı birlikte bulun.
• Yarım resim: Kâğıda yarım bir ev ya da kelebek çizin; öbür yarısını çocuk çizsin. Kenarına küçük bir ayna tutarak sonucu birlikte kontrol edin.
• Kâğıt pasta: Kâğıttan bir daireyi katlayarak 4 ya da 8 eşit dilime kesin. Bir dilimi saklayın; boşluğa hangi dilimin uyduğunu buldurun.
• Süre: Haftada birkaç kez 10-15 dakika yeterli. Kısa ve düzenli çalışma, uzun ve seyrek çalışmadan daha etkilidir.

Alıştırmalar

Aşağıdaki 8 soruyu çocuğunuzla birlikte çözün. Her sorunun altındaki düğmeyle cevabı ve kısa açıklamasını görebilirsiniz.

1. Alıştırma 1

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Gülümsemenin çizgisi boşluğun sol kenarından içeri giriyor: A'da ağız çizgisi devam ediyor, sağ göz ve pembe yanak yerinde. B'de ağız ve yanak ikinci kez çıkıyor; C ve D'de armudun dış çizgisi boşluğun içine düşüyor.

2. Alıştırma 2

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Boşluğun çevresinde karıncanın turuncu karnı ve siyah çizgileri var: B'de çizgiler ve bacak kesintisiz sürüyor. C'de karıncanın yüzü, D'de kanadı var; A'da çizgiler kenarlarda kayıyor.

3. Alıştırma 3

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Boşluk gökkuşağının sağ tarafında: parçada dıştan içe sarı, turkuaz, mor ve yeşil yaylar olmalı. A döndürülmüş, C'de sarı ile turkuazın yeri değişmiş.

4. Alıştırma 4

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Boşluk dairenin alt kenarında: parçanın altından dairenin kavisli çizgisi geçmeli, turuncu zemin üzerinde kırmızı noktalar sürmeli. A'da renkler ters; B ve D'de kavis yanlış yerde.

5. Alıştırma 5

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Eksik parça dairenin alt yarısı: üst yarıyla aynı boyda olmalı ve şeritleri aynı yöne yatık olmalı. A'da şeritler ters yöne yatık, B'deki yarım daire küçük.

6. Alıştırma 6

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: D. Eksik yarı, verilen yarının aynası: pembe çatı eksenden sağa doğru alçalır, duvar yeşil kalır, kapı kolu eksene yakın tarafa geçer. A kopyası; B ve C'de çatı ile duvarın renkleri yer değiştirmiş.

7. Alıştırma 7

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Parçalar birleşince tek bir daire oluşur ve mor şeritler ortadaki birleşme çizgisinde kaymadan sürer. A ve B'de parçalar hâlâ ayrı; D'de sağ yarının şeritleri uymuyor.

8. Alıştırma 8

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Pasta 6 eşit dilim: eksik dilim, boşluğun yanındaki dilim kadar geniş olmalı. A daha dar, B daha geniş (köşesi dik).