Kısa Süreli Hafıza konu anlatımı

Kısa süreli hafıza soruları nedir?

Kısa süreli hafıza, gördüğümüz ya da duyduğumuz bir bilgiyi birkaç saniye aklımızda tutmamızı sağlar. Bu soru tipi, BİLSEM'e hazırlık materyallerinde sık görülen dikkat ve hafıza sorularındandır. Uygulamada görsel 5-7 saniye gösterilir ve kapanır; soru ve şıklar ancak görsel kapandıktan sonra gelir. Yani çocuk, neyin sorulacağını bilmeden bakar.

Sorular görselde ne olduğunu, kaç tane olduğunu, nerede durduğunu ya da hangi renkte olduğunu sorar. Çocuk bu sırada şu becerileri birlikte kullanır:

• Görsel dikkat: Kısa sürede görselin tamamını gözden geçirmek.
• Kısa süreli bellek: Birkaç resmi, bir sayıyı ya da bir sırayı birkaç saniye akılda tutmak.
• Sınıflama: Resimleri hayvan, meyve, taşıt gibi gruplara ayırmak.
• Konum ve sıra: Sağ-sol, üst-alt ve “hemen sonra” ilişkilerini hatırlamak.

BilsemNova uygulamasında 1, 2 ve 3. sınıf için 495'er, toplam 1.485 kısa süreli hafıza sorusu var. 1. sınıfta 3, 2 ve 3. sınıfta 4 şık bulunur. Görseller iki türlüdür: resimlerin tek sıra ya da ızgara hâlinde dizildiği sorular ve çiçek bahçesi, kumsal, çiftlik gibi sahneler. Sorular kolay, orta ve zor olmak üzere üç seviyededir; zorluk arttıkça resim sayısı artar, sahnelerin gösterilme süresi 7 saniyeden 5 saniyeye iner.

Hatırlamanın beş kuralı

Beş saniye çok kısa görünür; ama nereye ve nasıl bakacağını bilen çocuk bu sürede şaşırtıcı ölçüde çok şey aklında tutar. Aşağıdaki beş kural, bütün soru türlerinde işe yarar.

Ne vardı, ne yoktu?

En sık gelen sorular, şıklardaki resimlerden hangisinin görselde olduğunu ya da olmadığını sorar. “Yoktu” sorularında şıkların çoğu görselde gerçekten olan resimlerdir; dikkatli olmak gerekir. Bu sorularda adlandırma ve gruplama en çok işe yarar. Örnekleri çözerken de önce görseli kartta yazan süre kadar gösterip kapatın, soruyu sonra okuyun.

Örnek 1

Hangisi vardı? Adlandırarak bak

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C

1. Görseli 5 saniye gösterip kapatın, soruyu sonra okuyun. Görselde 5 resim var: üst sırada tavuk, bağlama ve su şişesi; alt sırada erik ve inek.
2. Bakarken adlarını içinden söyleyin: “tavuk, bağlama, şişe, erik, inek”. Süre kalırsa listeyi bir kez daha tekrar edin.
3. Soru gelince şıkları tek tek listeyle karşılaştırın: timsah listede yok, kedi listede yok, su şişesi listede var.

Timsah ve kedi görselde hiç yoktu. İkisi de hayvan olduğu için, görseldeki tavuk ve ineği hatırlayıp “hayvan vardı” diye düşünen çocuğu yanıltır. Doğru cevap C.

Örnek 2

Hangisi yoktu? Grupla ve ele

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Görseli 5 saniye gösterip kapatın. Görselde 8 resim var.
2. Resimleri gruplayın: hayvanlar (zebra, papağan), oyuncaklar (uçurtma, oyuncak bebek), mutfaktan şeyler (şişe, kaşık, bir bardak içecek) ve bir kamyonet.
3. “Yoktu” sorusunda her şıkkı gruplarda arayın: papağan hayvanlarda, uçurtma ve bebek oyuncaklarda var. Donut hiçbir grupta yok; görselde hiç tatlı yoktu.

Papağan, uçurtma ve oyuncak bebek görselde vardı; “yoktu” sorusunda görselde gördüğünüz resimler çeldiricidir. Doğru cevap C.

Kaç tane vardı?

Sayı soruları üç biçimde gelir: görseldeki bütün resimlerin sayısı, bir gruptaki resimlerin sayısı (ör. kaç hayvan) ve sahnedeki bir nesnenin sayısı (ör. kaç kuş). Şıklardaki sayılar birbirine çok yakındır; tahmin değil, sayma gerekir.

Örnek 3

Toplam kaç resim? Sıraları say

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Görseli 5 saniye gösterip kapatın. 11 resmi tek tek saymaya 5 saniye yetmeyebilir.
2. Sıralara bakın: üst ve orta sıra doludur, her birinde 4 resim var. Alt sırada 3 resim var, sağ alt köşe boş.
3. 4 + 4 + 3 = 11. Boş köşeyi fark etmek, 12 demekten kurtarır.

12, boş köşeyi unutup üç sırayı da dolu sayınca çıkar; 10 ve 13 aceleyle yapılan sayma hatalarıdır. Doğru cevap B.

Örnek 4

Kaç hayvan vardı? Grupla ve say

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Görseli 5 saniye gösterip kapatın. Görselde 3 sıra, 3 sütun, yani 9 resim var.
2. Bakarken hayvanları bir grup olarak sayın: kuş, balina, balık, timsah, ıstakoz. 5 hayvan.
3. Geri kalan 4 resim hayvan değil: elma, nar, top ve motosiklet. 5 + 4 = 9 ederek sayımı kontrol edin.

4, bir hayvanı (ör. sağ alt köşedeki ıstakozu) gözden kaçırınca; 6 ve 7, hayvan olmayan resimleri de sayınca çıkar. Doğru cevap A.

Nerede ve hangi sırada?

Bu sorular resmin kendisini değil, yerini sorar: “soldan 6. resim”, “şeftaliden hemen sonra”, “otobüsün solunda”, “alt ortada”, “orta sırada”, “iki resim arasında kaç resim var?”. Resimler ya tek bir sıra hâlinde ya da ızgarada dizilir.

Örnek 5

“Hemen sonra” sorusu: hikâye kur

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Görseli 5 saniye gösterip kapatın. Tek sırada 6 resim var: keçi, kupa, kurt, sandalye, şeftali, fil.
2. Soldan sağa kısa bir hikâye kurun: “Keçi kupadan süt içti, kurt sandalyeye çıktı, şeftaliyi fil yedi.”
3. “Hemen sonra”, sağdaki ilk komşu demektir. Hikâyede şeftaliden sonra fil geliyor.

Kupa, keçi ve kurt da görseldeydi ama şeftalinin solunda, yani ondan önce geliyordu. Doğru cevap C.

Örnek 6

Izgarada yer: alt orta

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C

1. Görseli 5 saniye gösterip kapatın. 3 sıra, 3 sütun: 9 resim.
2. Dokuz resmin hepsini yerleriyle ezberlemek zordur; önce ortayı ve köşeleri adlandırın: ortada erik; köşelerde ördek, kano, cetvel ve akrep.
3. “Alt orta”, alt sıranın ortasıdır: cetvel ile akrebin arasında tükenmez kalem var.

Cetvel alt sıradaydı ama sol köşede; ördek sol üst köşedeydi. Doğru cevap A.

Sahne soruları: renk ve ayrıntı

Sahne sorularında resimler ızgara yerine bir manzaranın içine serpiştirilir: çiçek bahçesi, deniz altı, kumsal, çiftlik, karlı bir gün, gökyüzü. Görsel 5-7 saniye açık kalır. Sorular sahnede ne olduğunu, bir nesneden kaç tane olduğunu ya da bir nesnenin rengini sorar.

Örnek 7

Kelebek ne renkti? Renk etiketi

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Görseli 5 saniye gösterip kapatın. Sahne bir çiçek bahçesi: kırmızı ve sarı çiçekler, iki arı, iki kurbağa, salyangozlar, uğur böcekleri ve tek bir kelebek.
2. Sahnede tek olan nesneyi rengiyle birlikte adlandırın: “pembe kelebek”.
3. Soru gelince etiketi hatırlayın: kelebek pembeydi.

Sarı ve yeşil şıklar, sahnedeki sarı çiçekler ve yeşil kurbağalar yüzünden tanıdık gelebilir; mavi sahnede hiç yoktu. Doğru cevap B.

5 adımda çözüm yöntemi

Her kısa süreli hafıza sorusunda aynı sırayı izlemek, birkaç saniyeyi en iyi şekilde kullanmayı sağlar:

1. Genel resme bak. Kaç resim var, nasıl dizilmiş: tek sıra mı, ızgara mı, sahne mi?
2. Grupla ve say. Kaç hayvan, kaç taşıt, kaç meyve var? Izgarada sıraları say.
3. Adlandır ve tekrar et. Resimlerin adlarını içinden söyle; süre kalırsa bir kez daha tekrar et.
4. Yeri ve rengi etiketle. Tek sırada hikâye kur; ızgarada ortayı ve köşeleri, sahnede tek olan nesnelerin rengini adlandır.
5. Şıkları tek tek kontrol et. Her şık için “Bunu gördüm mü, nerede gördüm?” diye sor. “Yoktu” sorusunda gördüğün resimleri ele.

Çeldirici tuzakları ve sık yapılan hatalar

Yanlış şıklar çoğu zaman görselde gerçekten olan ya da görseldekine benzeyen bir şeyi kullanır. En sık karşılaşılan tuzaklar:

• “Vardı” ile “yoktu”yu karıştırmak: “Yoktu” sorusunda görselde gördüğü resmi seçmek.
• Aynı gruptan çeldirici: Görselde tavuk ve inek varken şıktaki kediyi ya da timsahı “hayvan vardı” diye seçmek.
• Boş köşeyi unutmak: Son sırası eksik ızgarayı dolu sanıp fazla saymak.
• Yanlış komşu: “Hemen sonra” sorusunda iki resim sonrasını ya da önceki resmi seçmek.
• Başka bir rengin karışması: Kelebeğin rengi sorulunca sahnedeki çiçeklerin rengini seçmek.

Evde nasıl çalışılır?

Kısa süreli hafıza, oyunla en kolay çalışılan becerilerden biridir. Evdeki nesnelerle birkaç dakikada hazırlanan oyunlar yeterlidir.

• Tepsi oyunu: Bir tepsiye 5-6 nesne koyun (kaşık, top, elma, kalem…). Çocuk 10 saniye baksın, sonra tepsiyi bir örtüyle kapatın ve “Neler vardı?” diye sorun. Kolaylaştıkça nesne sayısını artırın, süreyi kısaltın.
• Ne eksildi?: Aynı tepsiden, çocuk görmeden bir nesneyi alın; örtüyü açınca eksik olanı bulsun. Bu oyun, “yoktu” sorularının tam karşılığıdır.
• Sıra oyunu: 4-5 oyuncağı yan yana dizin. Çocuk baktıktan sonra örtün ve “Ayıcıktan hemen sonra ne vardı?”, “Soldan 3. oyuncak hangisiydi?” diye sorun.
• Kitapla renk ve sayı: Resimli bir kitabın sayfasını 5 saniye gösterip kapatın; “Kaç kuş vardı?”, “Balon ne renkti?” diye sorun.
• Süre: Günde 5-10 dakika, haftada birkaç gün yeterli. Kısa ve düzenli çalışma, uzun ve seyrek çalışmadan daha etkilidir.

Alıştırmalar

Aşağıdaki 8 soruyu çocuğunuzla birlikte çözün. Her soruda önce görseli kartta yazan süre kadar gösterin, sonra kapatın (elinizle ya da bir kâğıtla örtün) ve soruyu ondan sonra okuyun. Cevabı ve kısa açıklamasını düğmeyle görebilirsiniz.

1. Alıştırma 1

   

   Uygulamada bu görsel 7 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 7 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Kumsalda yengeçler, deniz yıldızları, kovalar, bir top ve bir şemsiye vardı. Gökyüzünde güneş ve bulut dışında hiçbir şey yoktu: sahnede hiç kuş yoktu.

2. Alıştırma 2

   

   Uygulamada bu görsel 6 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 6 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Karlı sahnede üç kardan adam, iki tavşan ve çam ağaçları vardı. Penguen ve kuş sahnede hiç yoktu.

3. Alıştırma 3

   

   Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Her türü ayrı sayın: 3 kuş, 3 arı, 3 kelebek, 2 balon, 2 uçurtma. Soru kuşları soruyor: 3.

4. Alıştırma 4

   

   Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Sıra: top, araba, kedi, hindi, pilav kâsesi, yatak. Soldan 6. resim en sondaki yatak.

5. Alıştırma 5

   

   Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Sıra: akrep, helikopter, ahtapot, kurt, yarasa. Akrep ile kurt arasında helikopter ve ahtapot var: 2 resim.

6. Alıştırma 6

   

   Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Orta sırada yunus, süt bardağı, tekne ve zar vardı. Kanepe üst sırada, tavuk alt sıradaydı; orta sıradaki tek şık tekne.

7. Alıştırma 7

   

   Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Görselde yalnız meyveler (elma, muz, çilek, karpuz) ve yiyecek-içecekler (hamburger, çörek, limonata, çikolata) vardı. Hiç taşıt yoktu; bu yüzden gemi doğru.

8. Alıştırma 8

   

   Uygulamada bu görsel 5 saniye gösterilir, sonra kapanır ve soru gelir. Evde görseli 5 saniye gösterip kapatarak deneyin.

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Sıra: kaşık, kuğu, otobüs, pastel boya, ilaç şişesi. Otobüsün hemen solunda kuğu var.