Kuş Bakışı konu anlatımı

Kuş bakışı soruları nedir?

Kuş bakışı soruları, cisimlere üstten, önden ya da karşı taraftan bakınca ne görüleceğini sorar. Adını, gökyüzünden aşağı bakan bir kuşun gördüğü görüntüden alır. Görsel-uzamsal düşünmeyi ölçen bu soru tipi, zekâ testlerinde ve BİLSEM'e hazırlık materyallerinde sık karşılaşılır.

Çocuk bu sorularda şu becerileri birlikte kullanır:

• Bakış açısı değiştirme: Cisme kendi yerinden değil, başka bir yerden bakmayı zihinde canlandırmak.
• Biçim tanıma: Silindirin üstten daire, koninin önden üçgen göründüğünü bilmek.
• Örtme ilişkisi: Hangi parçanın hangisini gizlediğini bulmak.
• Konum ve sıra: Ön-arka, sağ-sol ve dıştan içe sırayı doğru korumak.

BilsemNova uygulamasında 1, 2 ve 3. sınıf için ayrı ayrı 315'er, toplam 945 kuş bakışı sorusu var. Sorular kolay, orta ve zor olmak üzere üç seviyededir; tek cisimler, disk kuleleri, masa üstündeki cisimler, kumdaki izler, önden ve karşı taraftan bakış gibi türleri kapsar.

Beş temel kural

Kuş bakışı sorularının çoğu aşağıdaki beş kurala dayanır. Bu kuralları bilen çocuk, ilk kez gördüğü bir cismi de doğru canlandırabilir.

Üstten görünüş: tek cisim ve kuleler

En sık görülen sorularda tek bir cismin ya da bir çubuğa geçirilmiş disklerden oluşan bir kulenin üstten görünüşü sorulur. Kulelerde yukarıdan aşağı inip her diski üstündekilerle karşılaştırmak yeter.

Örnek 1

Dik duran silindir

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Cisim dik duran turkuaz bir silindir: tepesi ve tabanı daire.
2. Üstten bakınca yalnız tepesini görürüz: turkuaz bir daire.
3. Silindirin yan yüzü dimdik olduğu için üstten görünmez; tepede sivri bir uç da yoktur.

A'daki ortası noktalı daire, sivri tepeli bir koninin üstten görünüşüdür. C'deki elips, silindire eğik bakınca görülür; tam üstten bakınca tepe daire olur. Doğru cevap B.

Örnek 2

Kum saati biçimli kule

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Kule alttan üste: sarı (en geniş), kırmızı (dar), turuncu, mavi (en küçük).
2. Yukarıdan başla: en üstteki mavi disk görünür. Turuncu, üstündeki maviden geniş: kenarı taşar, görünür.
3. Kırmızı, üstündeki turuncudan dar: turuncunun altında kalır, görünmez.
4. Sarı hepsinden geniş: en dışta görünür. Üstten dıştan içe: sarı, turuncu, mavi.

C gizli kalan kırmızı halkayı da gösteriyor; D ortadaki maviyi unutmuş; A renkleri ters sıralamış (en küçük disk en dışta olamaz). Doğru cevap B.

Örnek 3

Döndürülmüş kare blok

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Yeşil blok, bir köşesi bize bakacak biçimde döndürülmüş bir kare blok: önden iki yan yüzü eşit genişlikte görünüyor.
2. Kare, köşesi öne bakacak kadar döndürülünce üstten baklava (eşkenar dörtgen) gibi görünür.
3. Üstündeki mavi disk bloktan dar: üstten baklavanın ortasında mavi bir daire görünür.

A mavi diski unutmuş; B'de renkler yer değiştirmiş; D'de daire pembe. Doğru cevap C.

Örnek 4

Genişlikleri karışık beş disk

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Kule alttan üste: turuncu, pembe (en geniş), mor, turkuaz (en küçük), sarı.
2. Yukarıdan başla: en üstteki sarı görünür. Turkuaz, üstündeki sarıdan dar: görünmez.
3. Mor, üstündeki sarıdan ve turkuazdan geniş: görünür. Pembe, üstündekilerin hepsinden geniş: en dışta görünür.
4. En alttaki turuncu, üstündeki pembeden dar: görünmez. Üstten dıştan içe: pembe, mor, sarı.

A'da ortada sarı yerine mavi bir daire var; B ortadaki sarıyı unutmuş; D'de dış parça kare çizilmiş, oysa pembe disk yuvarlaktır. Doğru cevap C.

Masadaki cisimler

Bu sorularda bir masanın üstüne dizilmiş iki, üç ya da dört cisim vardır ve masanın üstten haritası sorulur. Önce her cismin yerini (ön-arka, sağ-sol), sonra üstten biçimini belirlemek gerekir.

Örnek 5

Üç cisimli masa

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Yerleri belirle: yeşil küp arkada solda, mor yumurta arkada sağda, turkuaz altıgen prizma önde sağda.
2. Haritada ön kenar alttadır: arkadaki küp ile yumurta üst sıraya, öndeki prizma alt sıraya gelir.
3. Sağ-sol değişmez: küp solda; yumurta ile prizma sağda.
4. Biçimler: küp üstten kare, yumurta oval, altıgen prizma altıgen görünür.

A ve D'de cisimlerin yerleri karışmış (D'de ön ile arka yer değiştirmiş). C'de prizmanın yerinde ortası noktalı bir daire var; bu, bir koninin üstten görünüşüdür. Doğru cevap B.

Önden ve karşı taraftan bakış

Önden bakış sorularında cisimlerin dış çizgileri, soldan sağa aynı sırayla görünür. Karşı taraftan bakış sorularında ise biçimler aynı kalır ama sıra tersine döner.

Örnek 6

Simit ve koni önden

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Önden bakınca her cismin dış çizgisi (silueti) görünür.
2. Masada yatan simit önden basık, uçları yuvarlak bir şerit gibi görünür; koni önden üçgendir.
3. Sıra değişmez: simit solda, koni sağda.

A'da sıra ters; B'de koni dikdörtgen çizilmiş (dikdörtgen, silindirin önden görünüşüdür); D ise iki cismin üstten görünüşü: halka ve ortası noktalı daire. Doğru cevap C.

Örnek 7

Karşı taraftan bakan kişi

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Biz soldan sağa turuncu piramit, sarı küp, mor silindir görüyoruz. Göz simgesi, masanın öbür yanındaki kişiyi gösteriyor.
2. Karşı taraftaki kişi için sağ ile sol yer değiştirir: sıra tersine döner.
3. Onun gördüğü: mor silindir, sarı küp, turuncu piramit. Önden görünüşleri: dikdörtgen, kare, üçgen.

A bizim gördüğümüz sıradır; B'de ortadaki küp yerinden oynamış, oysa üç cisimde ortadaki yerinde kalır. Doğru cevap C.

5 adımda çözüm yöntemi

Her kuş bakışı sorusunda aynı sırayı izlemek hem hızı hem doğruluğu artırır:

1. Bakış yönünü belirle. Soru üstten mi, önden mi, karşı taraftan mı soruyor? Kumdaki iz sorusu cismin tabanını sorar.
2. Her cismin o yöndeki biçimini düşün. Silindir üstten daire, önden dikdörtgen; koni üstten ortası noktalı daire, önden üçgen.
3. Örtülen parçaları ele. Kulelerde yukarıdan aşağı in: üstündekilerin hepsinden geniş olmayan disk görünmez.
4. Yerleri koru. Üstten bakınca ön taraf alta gelir, sağ-sol değişmez; karşıdan bakınca sağ ile sol yer değiştirir.
5. Şıkları ele. Önce biçime, sonra renklere, en son sıraya ve konuma bak.

Çeldirici tuzakları ve sık yapılan hatalar

Yanlış şıklar rastgele değildir; her biri belirli bir hatayı yakalamak için hazırlanır. En sık karşılaşılanlar:

• Başka bir bakışı seçmek: Üstten sorulduğu hâlde yandan ya da eğik bakıştaki görüntüyü (elips, dikdörtgen) seçmek.
• Gizli diski göstermek: Üstündeki daha geniş bir diskin altında kalan diski de halka olarak saymak.
• Halka sırasını ters çevirmek: En küçük diski dışa, en geniş diski içe koymak.
• Olmayan çubuğu görmek: Çubuk en üstteki diskin üstüne çıkmıyorsa, üstten ortada gri bir nokta görünmez.
• Ön ile arkayı karıştırmak: Masada öndeki cismi haritanın üst tarafına koymak.
• Sırayı çevirmeyi unutmak: Karşı taraftaki kişinin gördüğü sırayı bizim sıramızla aynı sanmak.
• Biçim karıştırmak: Koninin görünüşünü silindirinkiyle, küpünkünü döndürülmüş kareyle karıştırmak.

Evde nasıl çalışılır?

Kuş bakışı, evdeki eşyalarla en kolay çalışılan konulardan biridir; tek gereken, aynı eşyalara farklı yerlerden bakmaktır.

• Malzeme: Bardak, konserve kutusu, küçük bir kutu, top, huni ya da koni biçimli bir oyuncak. Halka kule oyuncağı varsa disk sorularına çok benzer.
• “Tepeden bak” oyunu: 2-3 eşyayı masaya dizin. Çocuk önce üstten nasıl görüneceğini tahmin edip kâğıda çizsin, sonra bir yetişkin yanındayken sandalyeye çıkıp yukarıdan bakarak kontrol etsin.
• Masa haritası: Eşyaların yerini değiştirin; çocuk her seferinde masanın üstten haritasını çizsin. Masanın ön kenarını kâğıdın altına çizmeyi hatırlatın.
• Karşıdan bakış: Çocuk masanın öbür yanına geçip eşyaları soldan sağa yeniden saysın; sıranın nasıl tersine döndüğünü kendisi görsün.
• Süre: Haftada birkaç kez 10-15 dakika yeterli. Kısa ve düzenli çalışma, uzun ve seyrek çalışmadan daha etkilidir.

Alıştırmalar

Aşağıdaki 8 soruyu çocuğunuzla birlikte çözün. Her sorunun altındaki düğmeyle cevabı ve kısa açıklamasını görebilirsiniz.

1. Alıştırma 1

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: D. Üstten yalnız silindirin üst yüzü görünür: düz, yeşil bir daire. A'daki mavi daire yan yüzün rengidir; B'deki ortası noktalı daire koninin, C'deki halka ise içi boş bir borunun üstten görünüşüdür.

2. Alıştırma 2

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. En üstteki mavi disk en geniş olduğu için altındaki iki diski tamamen örter: üstten tek bir mavi daire görünür. Çubuk mavi diskin üstüne çıkmadığı için ortada gri nokta da görünmez.

3. Alıştırma 3

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Kumda iz bırakan, silindirin tabanıdır: tam bir daire. Elips eğik bakınca, dikdörtgen önden bakınca görülür; halka ise ortası boş bir cismin izidir.

4. Alıştırma 4

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: D. Kırmızı disk hepsinden geniş ve mor ile turuncu disklerin üstünde durduğu için onları örter. Üstten kırmızı bir halkanın ortasında en üstteki turkuaz disk görünür.

5. Alıştırma 5

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Turuncu disk üstündeki pembeden, en alttaki sarı disk de üstündeki turkuazdan dar: bu ikisi görünmez. Üstten yalnız pembe ile turkuaz görünür; 2 disk gizli kalır.

6. Alıştırma 6

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Önden kare piramit üçgen, yukarı doğru genişleyen bardak üstü geniş bir yamuk, küp kare görünür. Sıra soldan sağa korunur: üçgen, yamuk, kare.

7. Alıştırma 7

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Arkadaki simit (solda) ve yumurta (sağda) haritanın üst sırasına, öndeki kalp (solda) ve beşgen prizma (sağda) alt sırasına gelir. B'de ön ile arka yer değiştirmiş; C'de yumurtanın yerinde altıgen var.

8. Alıştırma 8

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Her kule ayrı düşünülür ve sıra korunur: solda sarı daire, ortada turuncu daire, sağda kırmızı diskin çevresinde yeşil bir halka (alttaki yeşil disk kırmızıdan geniş).