Olay Sıralama konu anlatımı

Olay sıralama soruları nedir?

Olay sıralama, zaman içinde olan bir değişimi doğru sıraya koymaktır: bir tohumun çiçeğe dönüşmesi, bir mumun yanarak kısalması ya da bir evin yapılması gibi. Okul öncesi ve ilkokul etkinliklerinde, BİLSEM'e hazırlık materyallerinde sık görülen bir soru tipidir. Uygulamada resimler karışık verilir ve her birinin köşesinde renkli bir numara bulunur.

Soru hep aynıdır: “Olayların doğru sırası hangisidir?” Şıklarda numaralar oklarla dizilir; örneğin 3 → 1 → 2, “önce 3 numaralı resim, sonra 1, en son 2” demektir. Çocuk bu sırada şu becerileri birlikte kullanır:

• Zaman kavramı: Önce, sonra, en sonunda ilişkisini kurmak.
• Neden-sonuç: Bir değişimin hangi olaydan sonra gelebileceğini düşünmek.
• Dikkatli gözlem: Mumun boyu, yumurtadaki ince çatlak gibi küçük farkları görmek.
• Sıralama: Üç ya da dört adımı bir düzene koyup şıklarla karşılaştırmak.

BilsemNova uygulamasında 1, 2 ve 3. sınıf için 90'ar, toplam 270 olay sıralama sorusu var. Sahneler üç sınıfta ortaktır; 1. sınıfta 3, 2 ve 3. sınıfta 4 şık bulunur. Kolay ve orta seviyedeki sorularda üç, zor seviyedeki sorularda dört resim sıralanır.

Beş temel kural

Olay sıralama sorularının hepsi aynı soruya dayanır: “Bu değişim hangi yönde olur?” Aşağıdaki beş kural, bu soruyu adım adım cevaplamayı sağlar.

Büyüme ve doğum

Canlıların büyümesi en bilinen değişimlerdir: tohum filizlenir, çiçek açar; yumurta çatlar, civciv çıkar. Bu sorularda başlangıç en küçük, en sade hâldir; filiz yeniden tohuma, civciv yeniden yumurtaya dönmez.

Örnek 1

Tohum, filiz, çiçek

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Resimlere bakalım: 1'de saksıda yalnız bir tohum, 2'de açmış pembe bir çiçek, 3'te iki yapraklı küçük bir filiz var.
2. Başlangıç, henüz hiçbir şeyin büyümediği resimdir: 1 (tohum).
3. Son, büyümenin tamamlandığı resimdir: 2 (çiçek). Ortada filiz kalır: 3.
4. Doğru sıra: 1 → 3 → 2. Bitki büyür, geri küçülüp tohuma dönmez.

A (2 → 3 → 1) ters sıradır: çiçekten tohuma gider. C (1 → 2 → 3) numaraları sırayla okur ve çiçeği filizden önce koyar. Doğru cevap B.

Örnek 2

Yumurtadan civciv çıkıyor

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. 1'de çatlamış bir yumurta, 2'de kabuktan çıkan sarı bir civciv, 3'te hiç çatlağı olmayan bütün bir yumurta var.
2. Başlangıç bütün yumurtadır: 3. Son, civcivin çıktığı andır: 2.
3. Neden-sonuç: yumurta önce çatlar, çatlak büyüyünce civciv çıkar. Çatlak yumurta ortaya gelir: 1.
4. Doğru sıra: 3 → 1 → 2.

A (1 → 2 → 3) çatlak yumurtayla başlar ve bütün yumurtayı sona koyar. C (2 → 1 → 3) ters sıradır: civcivden bütün yumurtaya gider. D (1 → 3 → 2) çatlak yumurtayı bütün yumurtadan önce koyar; çatlak kendiliğinden kapanmaz. Doğru cevap B.

Erime, yanma ve yenme

Bu sorularda bir şey adım adım azalır: buz erir, mum yanarak kısalır, elma yendikçe küçülür. Başlangıç en bütün ve en büyük hâldir; son, en az şeyin kaldığı hâldir.

Örnek 3

Buz küpü eriyor

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. 2'de bütün bir buz küpü, 1'de altında su birikmiş, erimeye başlamış bir küp, 3'te yalnız su birikintisi var.
2. Başlangıç, henüz hiç erimemiş küptür: 2. Son, buzun tamamen eridiği hâldir: 3.
3. Eriyen küp ikisinin arasına gelir: 1. Doğru sıra: 2 → 1 → 3.
4. Erime geri dönmez: masadaki su kendiliğinden yeniden küp olmaz.

D (3 → 1 → 2) ters sıradır; B (3 → 2 → 1) de sudan başlar. C (2 → 3 → 1) doğru başlar ama su birikintisini eriyen küpten önce koyar: buz bittikten sonra yeniden küp oluşamaz. Doğru cevap A.

Örnek 4

Elma yeniyor

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. 2'de bütün bir elma, 1'de bir ısırık alınmış elma, 3'te yalnız çekirdekli orta kısmı (koçanı) kalmış elma var.
2. Başlangıç bütün elmadır: 2. Elma yendikçe küçülür; en son koçanı kalır: 3.
3. Isırılmış elma ortaya gelir: 1. Doğru sıra: 2 → 1 → 3.

A (3 → 1 → 2) ters sıradır: yenmiş elma yeniden bütün olamaz. B (2 → 3 → 1) doğru başlar ama koçanı ısırılmış elmadan önce koyar. Doğru cevap C.

Dört resimli sorular

Zor seviyede dört resim sıralanır. Baş ve son yine kolayca bulunur; asıl dikkat isteyen, ortadaki iki resmin sırasıdır. Burada neden-sonuç ve azalma-artma kuralları birlikte kullanılır.

Örnek 5

Ev yapılıyor

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. 1'de yalnız temel, 2'de temelin üstünde duvarlar, 4'te duvarların üstüne çatı konmuş ev, 3'te kapısı ve penceresi de takılmış bitmiş ev var.
2. Başlangıç temeldir: 1. Son, her şeyi tamamlanmış evdir: 3.
3. Ortadaki iki resim için neden-sonuç düşünelim: çatı duvarların üstüne oturur, yani önce duvarlar (2), sonra çatı (4).
4. Doğru sıra: 1 → 2 → 4 → 3.

A (1 → 2 → 3 → 4) numaraları sırayla okur; bitmiş evden sonra kapı ve pencere sökülmüş gibi olur. B (1 → 4 → 2 → 3) çatıyı duvardan önce koyar. D (2 → 1 → 3 → 4) duvarla başlar; duvar temelden önce örülmez. Doğru cevap C.

Örnek 6

Mum yanarak kısalıyor

1. A
2. B
3. C
4. D

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C
4. D

1. Dört mum da yanıyor ve boyları farklı. Mum yandıkça erir ve kısalır.
2. Başlangıç en uzun, yanında hiç erimiş damla olmayan mumdur: 2. Son en kısa mumdur: 4.
3. Ortadaki iki mumu boylarına göre dizelim: 3 biraz kısalmış (bir yanında damla var), 1 daha kısa (iki yanında damla var). Önce 3, sonra 1.
4. Doğru sıra: 2 → 3 → 1 → 4.

B (2 → 1 → 3 → 4) doğru başlayıp doğru bitiyor ama ortadaki iki mumu karıştırıyor; yanan mum uzamaz. A (2 → 4 → 3 → 1) en kısa mumu ikinci sıraya koyar. C (1 → 2 → 3 → 4) numaraları sırayla okur. Doğru cevap D.

Örnek 7

Tohumdan çiçeğe dört adım

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. 1'de açmış çiçek, 2'de henüz açmamış pembe bir gonca, 3'te saksıda tohum, 4'te iki yapraklı filiz var.
2. Başlangıç tohumdur: 3. Son, açmış çiçektir: 1.
3. Önce tohumdan filiz çıkar (4), filiz büyüyüp gonca verir (2), gonca açınca çiçek olur.
4. Doğru sıra: 3 → 4 → 2 → 1.

B (1 → 2 → 3 → 4) numaraları sırayla okur ve açmış çiçekle başlar. C (4 → 3 → 2 → 1) filizi tohumdan önce koyar; oysa filiz tohumdan çıkar. Doğru cevap A.

5 adımda çözüm yöntemi

Her olay sıralama sorusunda aynı sırayı izlemek hem hızı hem doğruluğu artırır:

1. Resimleri tek tek anlat. Her resimde ne olduğunu kısaca söyle: “Burada mum uzun, burada kısa.”
2. Neyin değiştiğini bul. Boy mu kısalıyor, bir parça mı ekleniyor, bir şey mi büyüyor?
3. Başı ve sonu seç. Hiç değişmemiş resim baştır, değişimi tamamlanmış resim sondur.
4. Ortayı diz. Neden-sonuca ya da azalma-artmaya göre aradaki resimleri yerleştir.
5. Şıkla karşılaştır. Bulduğun sırayı numara numara oku ve aynısını şıklarda ara.

Çeldirici tuzakları ve sık yapılan hatalar

Yanlış şıklar rastgele değildir; her biri belirli bir hatayı yakalamak için hazırlanır. En sık karşılaşılanlar:

• Numaraları sıra sanmak: Resimlerin köşesindeki numaralara bakıp 1 → 2 → 3 şıkkını seçmek. Numaralar yalnız resimlerin adıdır.
• Ters sıra: Olayı sondan başa anlatan şıkkı seçmek: çiçekten tohuma, sudan buza.
• Ortadakileri karıştırmak: Baş ve son doğru olduğu hâlde ortadaki iki resmin yerini değiştiren şıkkı seçmek. Dört resimli sorularda sık yapılan bir hatadır.
• Son iki adımı karıştırmak: Çatılı evle kapısı, penceresi takılmış ev gibi birbirine çok benzeyen son iki resmi yanlış sıralamak.
• Küçük farkı gözden kaçırmak: Mumun yanındaki damlaları ya da yumurtadaki ince çatlağı görmemek.

Evde nasıl çalışılır?

Olay sıralama, günlük hayatın her anında çalışılabilir. En iyi malzeme, çocuğun kendi yaşadığı olaylardır.

• Fotoğraf dizisi: Kek yaparken ya da bir yapboz tamamlarken 3-4 fotoğraf çekin. Fotoğrafları karıştırıp çocuğun sıraya koymasını isteyin.
• Buz deneyi: Bir tabağa buz küpü koyun; 10 dakikada bir birlikte bakıp çizin. Sonra çizimleri karıştırıp sıralayın.
• Fasulye çimlendirme: Islak pamuğa birkaç fasulye koyun; bir hafta boyunca her gün birlikte bakıp çizin. Tohumdan filize değişimi kendi gözüyle görmek, sıralama sorularını kolaylaştırır.
• Resimli hikâye kartları: Çizgi romanlardaki kareleri kesip karıştırın; çocuk sıralasın ve hikâyeyi “önce, sonra, en sonunda” diye anlatsın.
• Süre: Haftada birkaç kez 10 dakika yeterli. Kısa ve düzenli çalışma, uzun ve seyrek çalışmadan daha etkilidir.

Alıştırmalar

Aşağıdaki 8 soruyu çocuğunuzla birlikte çözün. Her sorunun altındaki düğmeyle cevabı ve kısa açıklamasını görebilirsiniz.

1. Alıştırma 1

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Saksıdaki tohum 2'de, filiz 1'de, açmış çiçek 3'te. Bitki tohumdan filize, filizden çiçeğe büyür: 2 → 1 → 3.

2. Alıştırma 2

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Önce temel atılır (2), sonra duvarlar örülür (1), en son çatısı, kapısı ve penceresiyle ev biter (3): 2 → 1 → 3.

3. Alıştırma 3

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Mum yandıkça kısalır: en uzun mum 3, orta boy mum 1, en kısa mum 2. Doğru sıra 3 → 1 → 2.

4. Alıştırma 4

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Bütün elma 2, ısırılmış elma 3, yalnız koçanı kalan elma 1. Elma yendikçe azalır: 2 → 3 → 1.

5. Alıştırma 5

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: D. Bütün yumurta 2, çatlamış yumurta 3, kabuktan çıkan civciv 1. Doğru sıra 2 → 3 → 1.

6. Alıştırma 6

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Buz küpü 3'te bütün, 1'de erimeye başlamış, 2'de tamamen su olmuş. Doğru sıra 3 → 1 → 2.

7. Alıştırma 7

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: D. Temel 3, duvarlar 4, çatı konmuş ev 2, kapısı ve penceresiyle bitmiş ev 1. Doğru sıra 3 → 4 → 2 → 1.

8. Alıştırma 8

   

   1. A
   2. B
   3. C
   4. D

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. Boylara bakın: en uzun ve damlasız mum 2, biraz kısalmış mum 1, daha kısa mum 4, en kısa mum 3. Doğru sıra 2 → 1 → 4 → 3.