Hangisi Farklı konu anlatımı

Hangisi farklı soruları nedir?

“Farklı olanı bul” soruları dikkati ve sınıflandırma becerisini birlikte ölçer; BİLSEM'e hazırlık materyallerinde sık görülen bir soru tipidir. Şıklar tek tek resimler ya da A, B, C adlı kutulardaki resim grupları olabilir. Hepsinde aynı düşünce işler: ortak olanı bul, ona uymayanı seç.

Soru çoğunlukla “Hangi grup diğerlerinden farklıdır?”, “Hangisi kurala uymaz?” ya da “Hangi iki resim tıpatıp aynıdır?” biçimindedir. Çocuk bu sırada şu becerileri kullanır:

• Sınıflandırma: Nesneleri hayvan, meyve, taşıt, eşya gibi gruplara ayırmak.
• Karşılaştırma: Renk, şekil, sayı, yön ve desen gibi özellikleri tek tek karşılaştırmak.
• Kural bulma: Şıkların çoğunda ortak olan kuralı keşfetmek.
• Ayrıntıya dikkat: Tıpatıp aynı görünen resimlerdeki küçük farkı görmek.

BilsemNova uygulamasında toplam 540 hangisi farklı sorusu var. Sorular 1. sınıf düzeyinde hazırlanmıştır ve üç şıklıdır; 2 ve 3. sınıftaki çocuklar da aynı soruları çözer. Sorular kolay, orta ve zor olmak üzere üç seviyededir.

Altı temel kural

Hangisi farklı sorularının hepsi aynı düşünceye dayanır: önce ortak özelliği bul, sonra ona uymayanı seç. Aşağıdaki kurallar, ortak özelliğin en sık saklandığı yerleri gösterir.

Grup soruları: tür, sayı ve düzen

Bu sorularda A, B ve C adlı üç kutu vardır; her kutuda iki ile altı resim bulunur. Çocuk kutulardan ikisinde ortak olan kuralı bulur ve kurala uymayan üçüncüyü seçer.

Örnek 1

Hayvanların arasında bir eşya

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. A grubunda köpek, penguen ve kedi; B grubunda kaplan, penguen ve balina var. İki grup da yalnız hayvanlardan oluşuyor.
2. C grubunda kurbağa ve karga hayvandır, ama ortadaki masa bir eşyadır.
3. Ortak kural “hepsi hayvan” olunca bu kurala uymayan grup C olur.

A ve B gruplarının üçer resmi de hayvandır; iki grup da kurala uyar. Doğru cevap C.

Örnek 2

Alt grup: kuş mu, deniz canlısı mı?

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Üç grubun hepsinde hayvanlar var; “hayvan mı?” sorusu farkı göstermiyor. Bir alt gruba inelim.
2. B grubunda balina, ıstakoz ve köpek balığı; C grubunda ahtapot, köpek balığı ve yunus var: hepsi deniz canlısı.
3. A grubunda pelikan, baykuş ve karga var: hepsi kuş. Deniz canlıları kuralına uymayan grup A.

B ve C gruplarındaki bütün hayvanlar denizde yaşar. Doğru cevap A.

Örnek 3

Say: kaç resim var?

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Üç grupta da yalnız hayvanlar var; tür farkı yok. Resimleri sayalım.
2. A grubunda deve ve penguen: 2 resim. B grubunda kaplumbağa ve hindi: 2 resim.
3. C grubunda deniz yıldızı, aslan, kirpi ve balık: 4 resim. Sayı kuralına uymayan grup C.

A ve B gruplarında ikişer resim var. Doğru cevap C.

Örnek 4

Düzen: dizilişe bak

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Her grupta iki çeşit resim ikişer kez var; tür ve sayı aynı. Fark dizilişte olmalı.
2. A grubunda üst sıra çorba-ekmek, alt sıra da çorba-ekmek. C grubunda üst sıra donut-içecek, alt sıra da donut-içecek: alt sıra üst sıranın aynısı.
3. B grubunda üst sıra bal-pasta, alt sıra ise pasta-bal: resimlerin yeri değişmiş. Düzeni bozan grup B.

A ve C gruplarında alt sıra, üst sıranın aynen tekrarıdır. Doğru cevap B.

Kural soruları: iç içe şekiller ve sıralama

Bu sorularda şıklar tek tek şekillerdir ya da küçük şekil dizileridir. Soru “Hangisi kurala uymaz?” diye sorar ama kuralı söylemez; çocuk kuralı şıklardan kendisi çıkarır.

Örnek 5

İçindeki şekil kendisi mi?

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Renkler hepsinde farklı: mavi, kırmızı, yeşil. Renk ortak bir kural vermiyor.
2. Şekillere bakalım: A'da yıldızın içinde küçük bir yıldız, C'de üçgenin içinde küçük bir üçgen var.
3. Kural: her şeklin içinde kendisinin küçüğü var. B'de kalbin içinde daire var; kurala uymuyor.

A ve C'de içteki şekil dıştakiyle aynıdır. Doğru cevap B.

Örnek 6

Küçükten büyüğe

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Her grupta üç kırmızı daire var; renk ve şekil aynı. Fark büyüklükte olmalı.
2. B ve C gruplarında daireler soldan sağa küçük, orta, büyük diye büyüyor.
3. A grubunda sıra küçük, büyük, orta: en büyük daire ortaya geçmiş. Büyüme kuralı bozulmuş.

B ve C'de daireler düzgün biçimde büyüyor. Doğru cevap A.

Tıpatıp aynı mı? Ayrıntı soruları

Bu sorularda resimler neredeyse aynıdır: evler, kekler, kelebekler, kar taneleri, çoraplar… Ya biri hariç hepsi tıpatıp aynıdır ya da kalabalığın içinden tıpatıp aynı iki resim bulunur. Burada parça parça karşılaştırma işe yarar.

Örnek 7

Hangi iki ev tıpatıp aynı?

1. A
2. B
3. C

Çözümü göster

1. A
2. B
3. C

1. Sekiz evin çatısı ve rengi aynı. Farklar kapının renginde ve pencere sayısında.
2. Önce kapılara bakalım: yeşil kapılı evler A ve C, mor kapılı evler B, D ve H, kırmızı kapılı evler E ve F. G'nin mavi kapısının eşi yok.
3. Şimdi pencereleri sayalım: A'da 1, C'de 2 pencere var. E'de 2, F'de 1 pencere var. B ve D'de 2, H'de 1 pencere var.
4. Hem kapısı hem pencereleri aynı olan tek çift B ve D.

A ile C'nin ve E ile F'nin kapıları aynı renk, ama pencere sayıları farklı. Doğru cevap A.

5 adımda çözüm yöntemi

Her hangisi farklı sorusunda aynı sırayı izlemek, tahmin yerine gerekçeyle seçim yapmayı sağlar:

1. Bütün şıklara bak. İlk göze çarpan farka hemen atlama.
2. Ortak özelliği ara. Sırayla renk, şekil, sayı, yön ve türü kontrol et.
3. Kuralı bir cümleyle söyle. “Hepsi hayvan.”, “Hepsinde üç resim var.”, “Soldan sağa büyüyor.”
4. Kuralı her şıkta dene. Kural yalnız bir şıkkı dışarıda bırakmalı.
5. Tek farklıyı seç. İki şık dışarıda kalıyorsa başka bir kural ara.

Çeldirici tuzakları ve sık yapılan hatalar

Yanlış şıklar çoğunlukla dikkati dağıtan ama kuralla ilgisi olmayan farklarla hazırlanır. En sık karşılaşılanlar:

• İlk farka atlamak: Bir şıkkın rengi farklı diye kuralı kontrol etmeden onu seçmek.
• Renklere aldanmak: İç içe şekil sorularında renkler hepsinde farklıdır; kural şekildedir.
• Tek bir resme takılmak: İki grupta aynı resim var diye bunu kural sanmak. Kural, grupların bütün resimlerini açıklamalıdır.
• Saymadan karar vermek: Gruplar kalabalık görününce resimleri saymadan seçim yapmak.
• Dizilişi gözden kaçırmak: Resimler aynı olduğu için grupları aynı sanmak; resimlerin yeri değişmiş olabilir.
• Bütüne bakmak: Tıpatıp aynı görünen resimlerde kapı, pencere, desen gibi küçük parçaları tek tek karşılaştırmamak.

Evde nasıl çalışılır?

Hangisi farklı, evdeki nesnelerle oynanabilecek en kolay oyunlardan biridir. Sınıflandırma becerisi somut nesnelerle daha hızlı gelişir.

• “Hangisi bu gruba ait değil?” oyunu: Masaya üç meyve ve bir kaşık koyun; çocuk farklı olanı bulup nedenini söylesin. Sonra aynı türden ama farklı renkte nesnelerle zorlaştırın.
• Rolleri değiştirin: Bu kez grubu çocuk kursun, siz bulun. Grup kurmak, kuralı düşünmeyi gerektirir.
• Düğme ve boncuk dizileri: Küçükten büyüğe ya da iki renkli sıralar dizin; birinde sırayı bozun, çocuk bulsun.
• Çorap eşleştirme: Çamaşır katlarken çorapları eşleştirmek, tıpatıp aynı çifti bulma alıştırmasıdır: renk, desen ve boy birlikte karşılaştırılır.
• Süre: Haftada birkaç kez 10 dakika yeterli. Her doğru cevaptan sonra “Nasıl buldun?” diye sorun.

Alıştırmalar

Aşağıdaki 8 soruyu çocuğunuzla birlikte çözün. Her sorunun altındaki düğmeyle cevabı ve kısa açıklamasını görebilirsiniz.

1. Alıştırma 1

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. Dairenin içinde daire, karenin içinde kare var. C'de üçgenin içinde kalp var: içteki şekil dıştakiyle aynı değil.

2. Alıştırma 2

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. A grubunda ıstakoz ve deniz yıldızı, C grubunda yunus ve ahtapot var: hepsi deniz canlısı. B grubundaki tilki ve çita karada yaşar.

3. Alıştırma 3

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. B grubunda üç itfaiye aracı, C grubunda üç kamyonet var: aynı resim üç kez tekrar ediyor. A grubundaki araba, helikopter ve motosiklet birbirinden farklı.

4. Alıştırma 4

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: C. A grubunda iki pizza ve iki çorba, B grubunda iki reçel ve iki çorba var: her resmin bir eşi var. C grubunda yalnız ekmeğin eşi var; çikolata ve yoğurt tek.

5. Alıştırma 5

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: B. A grubunda buzlu çay, çörek, buzlu çay; C grubunda simit, peynir, simit dizilmiş: aynı resim iki uçta. B grubundaki çorba, çorba, süt dizilişi bu düzene uymuyor.

6. Alıştırma 6

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Üç ev de aynı biçimde ve aynı renkte. B ile C'nin kapısı mavi, A'nın kapısı kırmızı.

7. Alıştırma 7

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. D ve E'deki kekler tıpatıp aynı: mor kap, mavi krema, renkli şeker süsü. B'nin üstünde çilek var; C'nin kabı turuncu, F'nin kabı kırmızı.

8. Alıştırma 8

   

   1. A
   2. B
   3. C

   Cevabı göster

   Doğru cevap: A. Kelebeğin iki kanadı aynadaki gibi eş olmalı. A'daki mavi kelebeğin sol kanadında yuvarlak bir leke, sağ kanadında çizgiler var.